पालम तालुक्यातील पेंडू येथे अमरेश्वर देवाच्या पूजेसाठी जमीन दान केल्याचा उल्लेख; शिलालेख संशोधक कृष्णा गुडदे यांनी केला उलगडा
पालम: पालम तालुक्यातील पेंडू बुद्रुक येथील धुळगंडे यांच्या गढीच्या बाजूस एक प्राचीन शिलालेख आढळून आला असून, तो जवळपास ८०० ते ९०० वर्ष जुना आहे. गावातील बळीराम पवार यांना हा शिलालेख सापडल्यानंतर त्यांनी याची माहिती शिलालेख संशोधक कृष्णा गुडदे यांना दिली. गुडदे यांनी या शिलालेखाचे छाप घेऊन वाचन केले, ज्यात महत्त्वपूर्ण माहितीचा उलगडा झाला आहे.
शिळेचे वर्णन आणि माहिती
- हा शिलालेख शिळा ८८ सेमी उंच आणि २६ ते ३० सेमी रुंद आहे.
- त्यापैकी वरील बाजूस ५२ सेमी वर १० ओळींमध्ये लेख कोरलेला आहे.
- शिलालेखावर वरील बाजूस शिल्प अथवा देवता कोरलेल्या नाहीत.
- शिलालेखाची लिपी देवनागरी असून, त्यात मराठी आणि संस्कृत या दोन भाषांचा वापर आहे. अक्षर वळण आणि भाषेवरून हा शिलालेख १२ व्या शतकातील असावा, असा अंदाज आहे.
शिलालेखाचा अर्थ
शिलालेखाची सुरुवात ‘स्वस्ति श्री’ या मंगल वचनाने झाली आहे. यातील मजकूरानुसार, येथील अमरेश्वर देवाच्या पूजेसाठी इलदेव नावाच्या व्यक्तीने जमीन दान केली आहे. स्वतः दिलेले किंवा इतरांनी दिलेले हे दान जो कोणी हरण करेल, तो या पृथ्वीवर साठ हजार वर्षांसाठी विष्ठेतील किड्याच्या जन्माला जाईल, असा कठोर शाप यात कोरलेला आहे.
अमरेश्वर देवतेचा संदर्भ
अमरेश्वर म्हणजे ‘अमर असणाऱ्यांचा देव’ किंवा ‘अमरत्वाचा देव’, हे भगवान शंकराचे उपनाम आहे. अमरेश्वर ज्योतिर्लिंग हे उज्जैनमधील बारा ज्योतिर्लिंगांपैकी एक आहे. या उल्लेखावरून अमरेश्वर देवतेचे मंदिर पूर्वी याच गावात असावे आणि नंतरच्या काळात ही शिळा स्थलांतरित झाली असावी, असा कयास आहे. तथापि, दाता इलदेव कोण होता आणि त्याने नेमकी किती भूमी दान केली, या प्रश्नांची उत्तरे अपूर्ण राहतात.
या संशोधन कार्यासाठी शिवाजी पवार, नारायण कदम, बबन दिवटे, पंडित धुळगंडे, दत्ता साखरे, दिगंबर पातळे, एकनाथ पातळे, गजानन श्रीरामे यांचे सहकार्य लाभले. शिलालेख संशोधक कृष्णा गुडदे यांनी हे वाचन केले असून त्यांना विक्रांत मंडपे यांची मदत झाली आहे.
